طرح تعالی

به سرور بفرست

امروزه "هنر درمانی" و "تئاتر درمانی" یکی از راه های پویا جهت ارتقای شخصیتی محسوب        می شود، هنر درمانی و تئاتر درمانی در حیطه های نظری از جمله روان کاوی (مثل روان کاوی فروید، یونگ و مراجع محوری) یا حیطه های انسان گرایی (مثل روان شناسی گشتالت، درمان مساله مدار، روان شناسی ساختار فردی و روان شناسی شناختی) فعالیت می کنند. بدلیل دوری از زیاده گویی از مبحث تفاوت تئاتر درمانی و نمایش درمانی صرفنظر می کنیم، درحقیقت، تئاتردرمانی علمی است که از طریق امکانات نمایشی به واقعیت انسان می رسد و او را از آنچه که هست به آنچه می تواند باشد ارتقاء می دهد.

توجه آموزش و پرورش به رویکرد تربیت هنری در اسناد بالادستی موجب ارتقاء در ایجاد و بارورسازی زمینه های سازنده نظیر خلاقیت، رشد مهارت های شناختی، پرورش و تعدیل عواطف و احساسات، تحول سلوک فردی، رشد اخلاقی، افزایش اعتمادبه نفس، رشد مهارت های فیزیکی تأثیری شگرف دارد. ازاینرو مکاتب گوناگون فکری، هنر را به منزله ی وسیله ای کارآمد برای توسعه مفاهیم و معارف مختلف در جامعه دانسته و آن را در پرورش انسان به گونه ای متناسب باهدف های خود به کار گرفته اند.» (میرزابیگی , 1390: 20) اهمیت موضوع پرورش انسانی در مدارس،  نگارنده را برآن داشت، تا با توجه به تخصص و تجربه شخصی نسبت به حل مشکل دانش آموز نوشین (نام مستعار) اقدامات لازم صورت گیرد.

توصیف وضعیت موجود :

.....

از همان بدو ورود در هنرستان،  متوجه شدم، که این آموزشگاه در مسابقات موسیقی ، تئاتر ، فیلم و سرود شرکت کننده ای نداشته است، و این بخاطر شرایط منطقه ،  وضعیت مالی و امکانات مربوط به این رشته ها بود. از خانم بالا محله مدیر هنرستان خواستم که امکان آشنایی با دانش آموزان را به من بدهد، تا درفرصت های مناسب به عنوان موظفی با بچه ها تئاترکار کنم ، و ازعلاقمندی و تجربیاتم استفاده ی      بهینه ای داشته باشم، بعداز صحبت های اولیه، بخاطر زمان کم و نخستین تجربه هنرستان ، تصمیم     گرفته شد، که در مسابقه "نمایشنامه خوانی" شرکت نماییم.

متن مناسبی درباره ی مشکلات دختران و زنان انتخاب شد، برای تطابق با زمان امروز کار اقتباس مستقیم انجام گرفت، و از علاقمندان تست گرفته شد. زمان انجام تست متوجه شدم که نوشین (نام مستعار) کلاس دهم ، با شنیدن مشکلات دختران جوان نمایش ، عکس العمل نشان می دهد، و حسی مملو از خشونت را در برابر نقش مادر و دیگران نشان می داد، دانش آموزان از وی فاصله می گرفتند، و به طور خصوصی گفتند، خانم اگر نوشین درتئاتر باشد بازی نمی کنیم ، چون سال قبل در مدرسه ی ما بود او رفتار و حواس درست و حسابی ندارد، فکر کنید با کسی که انضباط ندارد کار می کنید، کار انتخاب بازیگر را برای دو هفته به تعویق انداختم و به طور غیر محسوس و با بهانه های مختلف وی را مورد مطالعه قرار دادم، مشخص بود که علاوه برخشونت عدم توجه و تمرکز نیز دارد، که تا این سن باید رفع می شد. انتخاب بازیگران دیگر از بین دانش آموزان کلاس نوشین انجام گرفت ، تا موقعیت مساوی شرایط درسی آن ها در نظرگرفته شود. تصمیم گرفتم ، نوشین را در گذر از بحران بلوغ و خشونت نسبت به اطرافیان و رفع عدم توجه و تمرکز همراهی کنم ، تا  بتواند زندگی اجتماعی و فردی بهتری داشته باشد. موضوع با مدیر مطرح شد، و اجازه ی کار تئاتر درمانی درباره ی این دانش آموز از طریق نمایش مدرسه داده شد. ...

....

روش کار گردآوری شواهد 1 و 2 با مشاهده مستقیم و غیرمستقیم رفتار وی، مصاحبه با نوشین ، مادر ، دوستان، و بررسی پرونده تحصیلی وی انجام شد.

مشاهده رفتار وی در زمان تمرین نمایش : تمام رفتار و حرکات وی در زمان تمرین نمایش زیر نظر گرفته شد. وی باید نمایشنامه خوانی کار می کرد و نیاز داشت که در تمام زمان تمرین و کار روی صندلی بنشیند که برای وی سخت بود، و خیلی زود بلند می شد، راه می رفت و یا سعی می کرد به هرچیزی دیگری که در محیط وجود داشت دست بزند، زمانی که باید نقش دختر حسود دربرابر خواهرانش یا رفتارش با مستخدم و مادرش را انجام دهد به شکل عجیبی تن صدا و رفتارش با موضوع متن تفاوت پیدا می کرد، و گاهی اوقات در برابر نقش مادرش خشونت غیر قابل تعریفی داشت، ولی خیلی راحت می توانست در زمان مناسب گریه کند، و حس غم ، تنهایی همراه با ترس و دوری از واقعیت را خیلی خوب نشان می داد. نوشین وقتی به نقش مادرش در نمایش می رسید باید دختری چاپلوس می شد، که مورد توجه مادر قرار بگیرد، ولی وی به شکل تکانشی به مادرش حمله لفظی و گاهی اوقات فیزیکی پیدا می کرد. مشخص بود که خیلی دوست دارد وی را بزند، و یا وی را با الفاظ نامناسب مورد خطاب قراردهد. این کارهای وی هیچ ربطی به نمایش نداشت، حتی وقتی با اصرار من جملات متن را می گفت، حس مناسب را نمی گرفت و کار خودش را می کرد، اینکار بچه ها را کلافه      می کرد، چون زمان از دست می رفت و آن ها برای مسابقه آماده نمی شدند، اما نوشین از این وضعیت راضی بود، و عقیده داشت متن با مشکلات دختران امروزی زمان وی مطابق نیست برای همین ارتباط لازم انجام نمی شود.

مصاحبه با همکلاسی های امسال و سال قبل :  همکلاسی های سال قبل درباره وی می گفتند، که وی خیلی بی ادبی و بی انضباط بود، دانش آموزان وی را دوست نداشتند، و فقط چون بعضی جاها     می گفتم آفرین این حرکت و این تُن صدا دراین جمله خیلی خوب بود و باعث میشه در مسابقه امتیاز بگیریم ، بچه ها او را در گروه خود راه  می دادند. وامید داشتند که نوع صدایش در برنده شدن آن ها کمک کند.

پرونده ی وی را مطالعه کردم، نوشین متولد تهران بود، شغل پدر کارگر و مادرش خانه دار بود، و چهارخواهر و برادر داشت. سال قبل با اینکه درس هایش خوب بود، نمره انضباط بسیار پایینی داشت.

نظر معلمان تخصصی وی : معلمان تخصصی وی مشکلی با استعداد هنری و انتخاب رشته ی وی نداشتند. در کل، استعداد هنری وی در کلاس های اختصاصی اش خوب بود، ولی چون خیلی زود به سمت کارهای دیگر می رفت و  یا درموقع پرسش معلم تعلل می کرد، مورد قبول معلمانش قرار نمی گرفت.

مشاور تحصیلی وی (پشتیبان تحصیلی ) ، نظر موافقی در مورد وی نداشت، و می گفت اگر به این صورت پیش برود، سال دیگر باید از این هنرستان نمونه دولتی برود، چون علاوه بردرس باید رفتار مناسبی پیدا می کرد، وی در همان روزهای نخستین مدرسه با پشتیبان تحصیلی خود تماس گرفته بود، و درمورد بیماری و زمین گیرشدن پدرش صحبت کرده بود، و مرگ پدربزرگش او را رنج می داد. و پشتیبان گفت، برای آرام کردن وی ، درباره ی تحمل ، صبر و ایمان صحبت کرده بود. ...

...

تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها :

پس از گردآوری اطلاعات درباره نوشین از معلمان ، هم کلاسی ها ، خانواده ، دوستان ، خود نوشین و مدارک و اسناد تحصیلی و ثبت نامی اطلاعات مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت، و به شکل زیر طبقه بندی شدند :

1 ـ بحران شخصیتی و هویتی نوشین در گذر از بلوغ.

2 ـ خشونت و خشم وی برای عکس العمل در برابر مشکلاتی زندگی اش.

3 ـ عدم ثبات شخصیتی مادر به عنوان زن و مادر.

4 ـ تکیه بر مردان قوی خانواده (پدر ، عمو و پدربزرگ) و مرگ و بیماری و ضعف هرکدام از آن ها.

5 ـ تنفر از خواهر ، مادر و جنس ضعیف زن .

6 ـ برجسته شدن مشکلات تعارضی زنانگی اش با فیگوری مردانه ی وی .

7 ـ تنهایی در مدرسه و دربین همسلان .

8 ـ مورد توجه نبودن از طرف معلمان مخصوصا معلمان دروس تخصصی .

9 ـ غیر منطقی بودن خواسته هایش با واقعیات بیرونی .

10 ـ فقر و عدم تکیه گاه مطمئن از داشتن آینده .

11ـ تلاش برای وارد شدن به بازار کار و داشتن درآمدی قابل توجه.

12 ـ عدم آموزش های فردی و اجتماعی مناسب جهت مسائل بلوغ .

13 ـ عدم هدایت درست مطابق عرف جامعه و دریافت آموخته های دور از هنجار و ارزش های اجتماعی توسط فیلم و اینترنت.

در کل ، نوشین (نام مستعار) ، درخانواده ای ضعیف از نظر مالی ، متولد شده بود، که پدرش بخاطر     صدمه ای که دیده بود زمین گیر شده بود، عمو و پدربزرگش مشکلات مالی آنان را برعهده داشتند، و مادر وی زنی آرام ولی از نظر توان روحی روانی بسیار ضعیف بود، نوشین عاشق پدر ، عمو و پدربزرگش و هر مرد قوی ای که می شناخت بود، ولی از مادرش بخاطر اینکه در زندگی مالی و هویت جنسیتی اش هیچ نظر و فعالیت و قدرتی نداشت متنفر بود، و تلاش می کرد که از مهارت های کوچک هنری که داشت و        مهارت هایی که به تازگی در هنرستان با آن ها آشنا شده بود، درآمدی داشته باشد، برای نمونه تحقیقات دختر دانشجوی همسایه را تایپ می کرد و مبلغی جهت خرید وسایل هنری مدرسه ی خود به دست      می آورد. و بعضی اوقات درآتلیه یکی از آشنایان برای تجربه مراجعه می کرد، که انتظار داشت تا تابستان سال بعد به شکل نیمه وقت با گرفتن مزد آنجا کار کند. مرد بودن و زن بودن تفکیک درستی نداشت،  ارزش ها و هنجارهای اجتماعی خود را نمی پسندید. ...

....

ارائه راه حل های ممکن :

درتجزیه وتحلیل اطلاعات بدست آمده برای حل مشکل نوشین راه حل حضور وی در نمایش مدرسه و طی کردن مراحل "تئاتر درمانی" در نظرگرفته شد.

* حمایت عاطفی و واگذاری مسئولیت های مناسب باتوجه به میزان توان نوشین جهت تقویت اعتماد به نفس ، و شناخت جنسیت خویش .

* قرار ندادن نوشین در موقعیت هایی نمایشی با محرک های جنسیتی .

* اجازه عمل در مورد تغییرات نمایش.

* هدایت بازیگری وی و آماده شدن برای اجرا.

* ایجاد آمادگی لازم جهت پذیرفتن موقعیت اجتماعی و جنسیتی خویش .

*  هدایت متن به سوی رسیدن نوشین به مرحله ی کارتارسیس و رها شدن از مشکلات .

...

شواهد شماره (2) و بررسی نتیجه راه حل ها [1]

مراحل تمرین نمایش تا اجرا پیش رفت، دانش آموزان در سی و ششمین مسابقات فرهنگی هنری منطقه 15 موفق به کسب مقام نخست شدند، و به مراحله استانی راه یافتند، و تمرین به شکل حرفه ای تر با افکت ، موسیقی و انگیزه بیشتر پیش می رفت. نظر برای ادامه ی کار تغییرات شخصیتی نوشین بود، که به شرح زیر است :

دانش آموزان کلاس و گروه تئاترکم کم وی را پذیرفتند، با وی ناهار می خوردند، و در حیاط و زنگ ورزش هم گروه می شدند. نظر معلمان این بود که وی کماکان حواس پرت است، ولی درانجام کارهای هنری علاقه و با انگیزه بیشتری پیش می رود، دیدار با مادر وی در زمان دادن کارنامه ها رخ داد، وی از لحاظ ظاهری ، پوشش و آرایش شرایط بهتری داشت. و گفت نوشین برخلاف همیشه از وی خواسته برای دریافت کارنامه به مدرسه مراجعه کند، (در طول سال زن عمویش با بهانه های مختلف مراجعه کرده بود) ، او گفت دخترش خیلی با وی خوب است، و گاهی اوقات با هم بیرون می روند و او آتلیه عکاسی ای که نوشین درآن  تجربه شغلی کسب می کرد، را دیده و تأیید کرده بود، نوشین با لباس غیر از مدرسه آمده بود، که بسیار نزدیک به خواسته ی دختران امروز بود، شالی همرنگ شال مادر برسر داشت. معدلش 18.14 بود، و یک درس با نمره 14 داشت که از نظر هنرستان نمونه دولتی ، تجدید محسوب می شد، در کل ،دانش آموز و والدین از شرایط درسی راضی بودند. ...

...

نتیجه و ارائه پیشنهادات :

آموزش و پرورش به عنوان عاملان اصلی در فرایند تربیت هنری نقش برجسته ای دارند بنابراين بررسی تجارب معلمان مدارس می تواند چالش های حل مشکلات دانش آموزان را روشن سازد، از اين رو، هدف واکاوی اقدام پژوهی در کشور ، ارتقای کیفیت و کارایی آموزش و پرورش براساس سند تحول بنیادین می باشد، در این راستا ، "تئاتردرمانی" شیوه ی مناسبی می باشد،  هر قدر عناصر بیان نمایشی بهتر به کار گرفته شود، تأثیر آن برروی کودکان و نوجوانان بیشتر خواهد شد. با اطلاع از چند و چون استفاده از عناصر نمایشی، روش ها و الگوهای تئاتر کودک و نوجوان و تئاتر درمانی با آن ها، می توان اثر نمایشی مطلوب و مناسبی برای این گروه سنی را ارائه کرد. کاربرد "تئاتر درمانی" در تحصیلات ابتدائی و متوسطه می تواند مؤثر باشد، فقط باید اصل امانت در افشا نکردن مسائل شخصیتی فرد در میان همسالان رعایت شود. در تئاتر درماني مي‌توان به کمک روش‌ها و تکنيک‌هاي درماني خاص بر اختلالات‌رواني غلبه کرد و در راه افزايش قوه يادگيري، ثبات و سلامت شخصيت، کسب مهارت‌هاي فردي و ارتقاي حس خود ادراکي، افزايش توانايي‌هاي فيزيکي و تقويت مهارت‌هاي حرکتي و تعادل روحي و رواني افراد گام برداشت.

سال جاری(97 ـ 96) ، مشکل بلوغ و تعارض جنسیتی نوشین (نام مستعار) ، با شیوه های تئاتر درمانی در طول یک سال تحصیلی رفع شد، و در رشد شخصیتی وی و ارتقای کیفیت تفکر ، نوع نگاه ، احساس نشاط و پذیرفتن آنچه هست کمک نمود. و این در پوشش ظاهری وی نیز مشهود بود. 

استفاده از این متن با درج نام نویسنده و منبع بلا مانع است.